Chlorytyzacja

Chlorytyzacja i serpentynizacja mogą być wynikiem deuterycznych przemian ciemnych minerałów. Ulegają im oliwiny, pirokseny, amfibole, biotyt itp. Często obserwuje się pseudomorfozy serpentynu po oliwinie lub po piroksenach, albo też wypełnienia szczelin. Chloryty tworzą się również z resztek magmowych lub wskutek metasomatozy. Procesom deuterycznym przypisywane jest także tworzenie się zrostów granofirowych skalenia potasowego w kwarcem. Mogą one jednak być również wynikiem jednoczesnej krystalizacji tego skalenia i kwarcu. Struktury granofirowe mogą być też wynikiem feldspatyzacji kwarcu (Feldspat — niemiecka nazwa skalenia). Zrosty granofirowe, podobnie jak pertyty, mogą więc powstać w różny sposób. Do produktów deuterycznych zalicza się także myrmekit, tj. submikroskopowe zrosty skalenia potasowego i kwarcu występujące na granicy ich ziarn. Tworzą się wskutek częściowego zastąpienia skalenia potasowego przez plagioklaz, przy czym uwalnia się tworząca robaczkowate zrosty część SiO2. Pozostający K2O może wejść w skład muskowitu.

Procesy deuteryczne i metasomatyczne

Z badań skał głębinowych wynika, że ulegają one licznym przemianom, które zaznaczają się w ich składzie mineralnym, strukturze i teksturze. Rozpoczynają się w czasie krzepnięcia magmy w etapie ortomagmowym, a rozwijają się później — w stadium pneumatolitycznym i hydro-termalnym. Dla przemian, jakie następują wskutek działania na utworzoną już skałę roztworów i gazów pochodzących z tej samej magmy, z której dana skała powstała we właściwym etapie magmowym, wprowadzono nazwę procesy deuteryczne (autometasomatoza). Procesy metasomatyczne (metasomatoza) zachodzą pod wpływem emanacji gazowych i ciekłych związanych z inną, późniejszą intruzją. Emanacje te oddziałują na skałę, której krystalizacja została wcześniej zakończona. Ze względu na trudności w rozgraniczaniu procesów deuterycznych i metasomatycznych bywają one traktowane łącznie jako procesy metasomatyczne. Procesom deuterycznym ulegają zwłaszcza skały zasobne w SiO2 i alkalia, gdyż powstają one w końcowym okresie właściwego etapu magmowego, działają na nie zatem resztki magmowe zasobne w składniki lotne. Procesy deuteryczne dotyczą skał już prawie całkowicie zestalonych i zaznaczają się tworzeniem się m.in. obwódek dokoła minerałów wykrystalizowanych we właściwym etapie magmowym oraz tworzeniem się w nich wpryśnięć i żyłek, które mogą być zbudowane z chlorytu, serpentynu, albitu, zeolitu i in.

Działalność skałotwórcza

Wyniki działalności skałotwórczej resztek magmowych zależą również od warunków tektonicznych, które sprzyjają powstawaniu w skałach szczelin wykorzystywanych jako drogi, którymi resztki magmowe przedostają się ku powierzchni ziemi. W szczelinach i pustkach w skałach krystalizują minerały, często w postaci pięknych kryształów. Ilościowo nieporównanie większe efekty dają jednak reakcje chemiczne między składnikami resztek magmowych a minerałami i skałami, czyli metasomatoza. Z tego też względu utwory pegmatytowe oraz produkty metasomatozy pneumatolitycznej i hydrotermalnej zostaną opisane przy omawianiu metamorfizmu allochemicznego. Wyróżnienie głównych etapów krystalizacji magmy odnosi się do jej działalności w głębi Ziemi. Inaczej przebiega, ewolucja magmy przy zastyganiu jej na powierzchni, tj. w przypadku tworzenia się skał wylewnych. Większość gazów zawartych w magmie uchodzi bowiem do atmosfery przy wydobywaniu się jej na powierzchnię ziemi. Wskutek gwałtownych zmian warunków fizycznych dochodzi wtedy do krystalizacji niektórych produktów, np. siarki rodzimej, salmiaku rodzimego i in. Jest to etap ekshalacyjny działalności magmy. Ewolucja tej magmy przeskakuje niejako etapy pneumatolityczny i hydrotermalny do etapu, w którym w resztkach magmowych wydzielających się na powierzchni ziemi gwałtownie obniża się temperatura i ciśnienie.

Etap hydro termalny

W etapie hydro termalnym najaktywniejszym składnikiem resztek magmowych jest woda. Górną granicę tego etapu określa temperatura krytyczna H2O. Wskutek obniżania się ciśnienia i spadku temperatury, w miarę przenikania w skały zasobnych w liczne składniki roztworów hydrotermalnych następuje krystalizacja siarczków, siarkosoli, węglanów i innych minerałów tworzących niekiedy skupienia dobrze wykształconych kryształów w pustkach wśród skał. Roztwory hydrotermalne działają na skały otaczające wskutek reakcji chemicznych między ich składnikami i minerałami zawartymi w tych składach. W rozwoju dyferencjacji magmy między właściwym etapem magmowym a etapem pneumatolitycznym wyróżniany bywa etap pegmatytowy, zwany również etapem epimagmowym. Rolę skałotwórczą odgrywają w tym etapie resztki magmowe składające się głównie z krzemianów silnie rozrzedzonych wskutek wzbogacenia w gazy i pary o rosnącej prężności. Powstają wówczas skały (pegmatyty) wyróżniające się wielkością ziarn poszczególnych minerałów, np. pegmatyty skaleniowe zawierające ziarna skalenia potasowego o wielkości kilkudziesięciu metrów sześciennych. Możliwość krystalizacji takich wielkich osobników w końcowych stadiach krystalizacji magmy, które cechują się ruchliwością resztek magmowych, zmiennością ich składu chemicznego i zmiennością warunków fizycznych, jest jednak wątpliwa, zwłaszcza że wykazano, iż wiele pegmatytów powstało wskutek metasomatozy.

Praktyczne znaczenie skał krzemionkowych

Sypka i porowata ziemia okrzemkowa jest używana do wyrobu dynamitu, jest środkiem szlifierskim i polerowniczym, cieplnym i dźwiękowym materiałem izolacyjnym, a także jest wykorzystywana jako nośnik katalizatorów oraz jako masa chłonna przy transporcie i przechowywaniu żrących odczynników. Podobnie jak diatomity może być stosowana jako hydrauliczny dodatek do cementów. Wprowadzenie jej w ilości około 30% nie zmniejsza własności wytrzymałościowych cementu portlandzkiego. Silniej spojone diatomity stanowią cenny materiał budowlany, gdyż sporządza się z nich lekkie kruszywo do betonu. Są też stosowane do usuwania ropy naftowej rozlanej na powierzchni morza. Zwięzłe odmiany skał krzemionkowych, wyróżniające się dużą zawartością SiO2 (ponad 97%), znajdują zastosowanie do wyrobu krzemionkowych materiałów ogniotrwałych, podobnie jak kwarcyty i piaskowce kwarcytowe. Są też wykorzystywane jako kruszywo. Buły krzemienne, zwłaszcza uwolnione od kory wapiennej wskutek obróbki mechanicznej przez fale morskie lub w inny sposób, są używane jako kule młynów kulowych służących do mielenia surowców mineralnych nie mogących zawierać domieszek żelaza, np. talku, farb mineralnych, barytu itp.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach