Zadania klasyfikacji

Zadaniem klasyfikacji jest podział skał, objętych różnymi nazwami i uważanymi za osobne gatunki, na klasy, rzędy, grupy itp., w ten sposób żeby w osobnych przedziałach systemu znalazły się skały, które mniej różnią się od siebie niż od skał najbliższej jednostki systematycznej. Zadanie to nie jest łatwe i w żadnym sposobie klasyfikacji nie zostało w pełni osiągnięte, gdyż skały są utworami o zmiennym składzie mineralnym i o jednakowej i niezmiennej strukturze i teksturze. Między grupą skał należących do określonego przedziału klasyfikacyjnego a skałami sąsiedniego przedziału istnieją liczne stopniowe przejścia, np. granit w wielu masywach magmowych zmienia się stopniowo w granodioryt. Przy ustaleniu granic podziału skał na jednostki systematyczne wysuwa się zagadnienie doboru cech, według których należy je grupować. Aby systematyka była naturalna, cechy te powinny określać pokrewieństwo skał. Jednak problematyka przyrodnicza petrografii dotyczy w dużej mierze właśnie zagadnienia pokrewieństwa genetycznego skał. Nie wszystkie jeszcze zagadnienia z tej dziedziny zostały rozwiązane, więc i systematyka skał opiera się często na założeniach hipotetycznych. Klasyfikację skał wynikającą z ich podobieństwa genetycznego i chemicznego ustala się na podstawie warunków geologicznych tworzenia się i występowania skał oraz ich zasadniczego składu mineralnego, przy uwzględnieniu struktury i tekstury oraz zmian, którym skały ulegały po zestaleniu.

Terra rossa

Terra rossa jest utworem rezydualnym barwy czerwonej lub ceglastoczerwonej, zabarwionym niekiedy domieszką wodorotlenku manganu na odcienie brunatne aż do ciemnobrunatnych. Wypełnia kotły, kieszenie i kominy krasowe. Jej powstanie przypisywane bywa obecności w skałach węglanowych domieszek minerałów ilastych, zeolitów, niekiedy także wodorotlenku glinu. Uwolnieniu krzemionki i jej odprowadzeniu sprzyja alkaliczne środowisko, które jest wynikiem dysocjacji węglanów rozpuszczonych w wodzie. Jest to typowy utwór eluwialny. Od laterytów terra rossa różni obecność okruchów skał wapiennych oraz forma występowania. Terra rossa występuje pospolicie na wapieniach i dolomitach na obszarach nad Morzem Śródziemnym i Adriatykiem (Francja, Włochy, Jugosławia, Grecja). Tworzyła się także w ubiegłych epokach geologicznych, np. terra rossa występująca w wapieniach Jury Szwajcarskiej zawiera konkrecje żelaziaka brunatnego (ruda bobowa). Jest to produkt wietrzenia w klimacie tropikalnym, który na tamtym terenie panował w trzeciorzędzie.

Boksyty

Boksyty bywają różnie zabarwione. Znane są ich odmiany białawe, szare, żółtawe obok pospolitych odmian czerwonych, ciemnoczerwonych, brunatnych. Boksyty gibbsytowe bywają luźne, miękkie lub słabo spojone, natomiast diasporowe są skałami litymi i twardymi, tak że uderzając je młotkiem można krzesać iskry. Wiąże się to z cechami fizycznymi diasporu. Boksyty w wodzie nie rozmakają i nie są plastyczne. Odznaczają się bogactwem tekstur; tworzą odmiany warstwowane, zbite, oolitowe, pizolitowe, kawerniste i in. Boksyty tworzyły się w różnych okresach geologicznych. W Są Janie eksploatowane są boksyty kambryjskie, a w Tichwinie karbońskie. Karbońskie są również niektóre boksyty wydobywane w Ameryce Północnej (Arkansas) i w Chinach. Boksyty kredowe są znane z Francji (np. Beaux w Prowansji). Węgier (okolice Balatonu) i innych krajów. W miocenie powstały boksyty w Irlandii. Boksyty stanowią niemal wyłączny surowiec aluminium. Znajdują zastosowanie w przemyśle chemicznym, np. do produkcji syntetycznych materiałów ściernych (elektrokorund itp.), związków glinu i in. Są to również surowce przemysłu materiałów wysoko ogniotrwałych, a także służą do wyrobu cementów glinowych.

Szkielety na dnie

Nagromadzenie szkieletów na dnie mórz, a także rozwój organizmów rafotwórczych i innych, prowadzi do powstania skał wapiennych. Falowanie i prądy morskie mogą rozkruszyć nieskonsolidowane osady, mechanicznie je przerobić i powtórnie osadzić. Osady te mogą później zostać scementowane, np. kalcytem. W ten sposób powstają wapienie organodetrytyczne. Skały wapienne mogą zatem powstawać zarówno z osadów nagromadzonych na miejscu, w którym żyły organizmy dostarczające szkieletów wapiennych, jak i z produktów rozkruszonych, powtórnie osadzonych i scementowanych. W zależności od wielkości ziarn materiału organodetrytycznego wyróżnia się: biorudyty, zawierające materiał grubookruchowy, odpowiadający osadom żwirowym, bioarenity, w których okruchy szkieletów maja wielkość mniej więcej równą wielkości ziarn piasku, i bioinikryty zbudowane są z bardzo drobnych okruchów szczątków organogenicznych. Bioarenity, które niemal zawsze są zbudowane tylko z węglanu wapnia, określa się również nazwą kalkarenity.

Geneza osadów

Geneza osadów dolomitowych jest bardziej skomplikowana niż osadów wapiennych. Magnez przechodzi ze zwietrzeliny do roztworów, w których zawarty jest w postaci łatwo rozpuszczalnego chlorku lub siarczanu. W niewielkiej tylko ilości jest przyswajany przez rośliny i zwierzęta lądowe, jakkolwiek gra w nich ważną rolę, gdyż np. z jego obecnością związane jest wytwarzanie się chlorofilu. W organizmach tych stanowi ilość rzędu x • 102 % wag. Koncentruje się w bezodpływowych zbiornikach wodnych na lądach, gdzie może stanowić nawet około 4,6% wag, Jest to wynik ewaporacji wody tych jezior. Przeciętna zawartość magnezu w morzach wynosi 0,13% wag. I w tym przypadku ewaporacja może doprowadzić w końcowym stadium do1 skrystalizowania minerałów magnezu, aż do bischofitu MgCl2 • 6H2O, który zamyka ten proces. Węglan lub wodorotlenek magnezu wchodzi w skład wapiennych szkieletów organizmów żyjących w środowisku morskim, wyjątkowo w ilości do 25% (glony wapienne). Przeciętna zawartość jest mniejsza, można ją określić na kilka procent.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach