Miocem

Między Rybnikiem, Żorami i Orzeszem — na głębokości 200—300 m, na osadach karbonu produktywnego, leży seria solna. Zawiera pokłady gruboziarnistej soli kamiennej-, jeden z nich osiąga grubość 20 m.  Ewaporaty siarczanowe, głównie gipsy są znane w okolicach Krakowa (Swoszowice), Posądzy koło Proszowic, a najbardziej są rozwinięte w dolinie Nidy, gdzie osiągają miąższość 30—40 m i tworzą wychodnię, np. w pobliżu wioski Gacki i Krzyżanowice nad Nidą, Bogucice i Gorysławice koło Wiślicy. Występują tu „jaskółcze ogony” o wysokości do 5 m. Najbardziej rozpowszechnione są skały gruboziarniste z „jaskółczymi ogonami o długości 10—40 cm. W kierunku południowym szybko zapadają do różnych głębokości i to nawet 2000 m. Największa ich grubość nie przekracza 60 m, zwykle wynosi od 20 do 45 m. Miejscami są zastąpione wapieniami siarkonośnymi lub wapieniami pogipsowymi. Na obszarze położonym u czoła nasunięcia karpackiego najstarszymi osadami trzeciorzędu są iły mułkowe, które mogły powstać w środowisku lądowym lub morskim płytkowodnym. Na obszar ten morze wkroczyło w tortonie. Jako najstarsze utwory z tego okresu wymienia się zlepieńce dębowieckie, których miąższość dochodzi do 500 m. Znane one są na Śląsku Cieszyńskim. Na nich leżą iły mułowe, a wyżej podkarpacka formacja solonośna Barycza, Wieliczki, Łężkowic, Siedlec i Bochni.

Srebro

Koncentracje srebra w skałach srebronośnych są najczęściej związane z rudami miedzi lub galeną. Znane są również akumulacje srebra rodzimego, argentytu, selenonośnego kerargirytu i innych minerałów Ag i Se w osadach pstrych, np. triasu północnoamerykańskiego. Obserwuje się tu mineralizację szczątków roślin. W stanie Utach (USA) eksploatowane są ławice piaskowców zawierające do 0,25% wag. Ag i 0,23% wag. Se. Skały miedzionośne są rozpowszechnione wśród serii osadowych od kambru (np. na Półwyspie Skandynawskim) po osady bardzo młode. Lokalnie osiągają miąższość 3000 m, jakkolwiek zasobniejsze w metal są zwykle tylko cieńsze pokłady czy ławice. Okruszcowane mogą być zlepieńce i piaskowce, w których kruszce są związane ze spoiwem, a także osady bardziej drobnoziarniste, jak mułowce i łupki ilaste. Zasobniejsze w minerały miedzi są odmiany skał węglanowych z domieszkami ilastymi, a więc zwykle dolomityczne skały margliste zawierają pokaźne ilości substancji organicznych typu sapropelowo-humusowego. Skały miedzionośne zawierają głównie bornit, chalkopiryt, chalkozyn, kowelin, tetraedryty, tenantyty i inne minerały kruszcowe i pokrewne oraz produkty ich utlenienia.

Uran

Niektóre łupki ilaste zawierają koncentracje minerałów uranu. Przykładem takich złóż są kambryjskie łupki bitumiczne w Szwecji, w których zawartość uranu osiąga 0,15% wag. W Stanach Zjednoczonych eksploatowane są dewońskie łupki ilaste zawierające 0,006% uranu, t j. 60 g/t. Znaczne ilości uranu pojawiają się w skałach węglanowych, występujących wśród serii skał okruchowych. Przykładem takich akumulacji są. prekambryjskie dolomity Wielkiego Jeziora Niedźwiedzkiego (Kanada), które przewarstwiają się ze zlepieńcami. Zawierają przeciętnie 0,005% U3O8 i około 0,025% toru. Minerały tych pierwiastków tworzą lokalnie koncentracje znacznie zasobniejsze. Mezozoiczne i trzeciorzędowe fosforyty zawierają 0,004—0,080% wag. U3O8 oraz substancji organicznej 0,7—12,6% wag. Zawartość U3O8 jest proporcjonalna do zasobności w P2O5. Minerały uranu dość pospolite są w węglach kamiennych, ale w ilości nie przekraczającej zwykle 0,050% wag. U3O8, wyjątkowo 0,200% wag. Zwykle węgle te zawierają również koncentracje V, Mo, Ge, Ga, ziem rzadkich i innych metali. W takich przypadkach minerały uranu często tworzą skupienia również w piaskowcach czy łupkach towarzyszących pokładom tych węgli.

Siarka

Siarce rodzimej w skałach siarkowych towarzyszą: kalcyt, gips, celestyn, baryt i aragonit tworzący charakterystyczne trojaki. W ich otoczeniu pojawia się też rzadki w przyrodzie haueryt MnS2. Zawartość siarki rodzimej w tych skałach wynosi do kilkudziesięciu procent, najczęściej 20—30% wag. Siarka ma swoiście żółtą barwę, która jest dobrze widoczna na tle szarych lub ciemnoszarych wapieni czy margli. Bywa jednak brunatna lub czarna od domieszki bituminów. Często jest biaława i ma charakter utworu ziemistego. Te ostatnie zawierają pokaźne ilości drobnoziarnistego, pylastego kalcytu oraz gipsu. Wapienie siarkonośne najczęściej są kawerniste, pustki wypełnia w nich siarka rodzima. Na wychodniach siarka ulega utlenieniu. Miejsce wapieni siarko-nośnych zajmują kawerniste wapienie pogipsowe. W ZSRR i w Polsce wapienie pogipsowe bywają określane nazwa wapieni ratyńskich od Ratyńskiej Góry koło Lwowa, gdzie są ich wychodnie. Zjawiskiem charakterystycznym dla stropowych części skał siarkowych są koncentracje celestynu lub pojawienie się skał strontowych zasobnych w ten minerał.

Trzeciorzęd

W oligocenie fliszu karpackiego osadziła się seria rogowców i margli krzemionkowych. Nad nimi spoczywają ciemne ilaste łupki menilitowe. W serii menilitowej występują dwie odmiany rogowców: opałowa i chalcedonowa. Rogówce opałowe pod mikroskopem ujawniają tło izotropowe, w którym tkwią nieliczne igły gąbek oraz drobne skupienia substancji bitumicznych, nieco węglanów oraz drobne ziarna kwarcu, chalcedonu, pirytu i in. W rogowcach chalcedonowych przeważającym składnikiem jest chalcedon. W warstwach krośnieńskich występują diatomity, tworzące pakiety o miąższości 3—100 m. Rozpoznano je w skrzydłach antykliny Brzuski, Leszczawki i Krzywego koło Birczy w Karpatach przemysko-sanockich. Są to masywne skały krzemionkowo-ilaste, bardzo lekkie i porowate. Lateryty są utworami gruzłowatymi, nie rozmakają w wodzie i nie są plastyczne. Niekiedy są afanitowe, bywają jednak brekcjowate. Przełam nierówny lub muszlowy. Struktura pelitowa. Wysortowanie ziarn zaznacza się słabo, a w grubszych frakcjach zwykle obecnych jest dużo ostrokrawędzistych okruchów. Tekstura zbita, oolitowa, pizolitowa, bobowa lub kawernista. Niekiedy są nieregularnie smugowane, co najczęściej jest wynikiem przemieszczania wodorotlenków żelaza, a nie rozmieszczenia ziarn innych minerałów.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach