Złoża Jury

W Tatrach radiolaryty występują w środkowej jurze serii reglowej, powyżej wapieni krynoidowych. Wyjątkowo liczne odmiany radiolarytów i rogowców radiolarytowych występują w Pieninach w osadach malmu i neokomu (kreda), zwłaszcza w serii pienińskiej, braniskiej i niedzickiej. Są to odmiany bezwapniowe lub zawierające do 25% kalcytu. Przewarstwiają się z wapieniami. Ciemno zabarwione, niemal czarne krzemienie dość obficie występują w wapieniach jury krakowsko-wieluńskiej, np. na Krzemionkach w Krakowie. Żwirowiska kopalne zasobne w ten materiał są znane na Dąbiu w Krakowie oraz w wielu innych miejscowościach. W białych wapieniach Siedlca koło Złotego Potoku w pobliżu Częstochowy występują czerty. W neolicie eksploatowano pasiaste krzemienie z wapieni górnego Oksfordu  obrzeżających Góry Świętokrzyskie od północnego wschodu. Te podziemne kopalnie są rozmieszczone w pobliżu wsi Krzemionki Opatowskie, cztery kilometry na północ od Ostrowa Świętokrzyskiego. Krzemienie tworzą tu konkrecje osiągające kilka decymetrów średnicy ułożone zgodnie z uwarstwieniem wapieni.

Torfowiska

W większych torfowiskach zaznaczają się niekiedy warstwy różniące się charakterem botanicznym. Zwykle najwyżej występuje torf stagnowy, niżej silnie zbutwiały torf bagienny, a najniżej torf smolisto–błyszczący o gęstości dochodzącej do l,04 G/cm3. Istotną cechą torfu jest stopień rozkładu, tj. stopień jego humifikacji wyrażony w procentach zawartości amorficznej, rozłożonej masy. Dobra aeracja torfowiska sprzyja jego wzrostowi natomiast duża wilgotność działa powstrzymujące. Od stopnia rozkładu zależą własności fizyczne torfu (pojemność wodna, gęstość pozorna), zawartość C i własności technologiczne, a także tzw. dojrzałość torfu. Rozróżnia się torfy słabo (10—25%), średnio i silnie rozłożone (powyżej 45%). Torfy typu niskiego cechuje zwykle dość jednolity stopień rozkładu, a wśród wysokich największy stopień rozkładu osiągają torfy sosnowo-wełniankowe (do 45%). Torfy słabo rozłożone mają największą pojemność wodną, chłonność, filtrację wody, przewodnictwo cieplne, a zarazem najmniej zawierają bituminów, mają najmniejszą wartość opałową. Wykorzystuje się je do produkcji ściółki, płyt izolacyjnych itp. Silnie rozłożone torfy są natomiast używane do aktywizacji nawozów organicznych i do przeróbki chemicznej.

Rodzaje torfów

Z punktu widzenia stosunków geomorfologicznych i hydrologicznych wyróżnia się torfy wysokie, niskie i przejściowe. Torfy wysokie, złożone głównie ze szczątków mchów torfowych tworzą się w torfowiskach o powierzchniach kopulastych, które zwykle występują na wododziałach, tam gdzie wody stagnują. Mogą zawierać mniejsze ilości wełnianki, wrzosu i innych roślin rosnących na glebach jałowych. Torfy wysokie są żółtawobrunatne, po wysuszeniu niekiedy stają się białawe, lekkie (w stanie wysuszonym ciężar objętościowy 0,20—0,25 G/cm3), o słabym stopniu rozłożenia masy roślinnej. Wraz z głębokością rozkład masy roślinnej w tych torfowiskach jest większy. Po wyciśnięciu żółtawo lub brunatnawo zabarwionej wody stają się sprężyste. Słabo zmineralizowane. Torfy- niskie są utworzone z resztek trzcin, turzyc, sitowia, mchów rokietowych, skrzypów i innych roślin rosnących na glebach podmokłych i zasilanych krążącymi, a nie stagnującymi wodami. Torfowiska te porasta bardziej urozmaicona roślinność, która wymaga lepszych gleb. Torfy niskie są ciemniejsze od wysokich; zwykle są brązowoczarne. Materiał roślinny jest w nich bardziej rozłożony. Zasobniejsze są w popiół. Z technicznego punktu widzenia niekorzystną cechą torfów jest pnistość, czyli liczba pni drzew odniesiona do masy torfu. Torfy przejściowe zawierają szczątki roślin charakterystycznych dla torfów wysokich, jak i niskich.

Torfy

Torfy tworzą się w torfowiskach, czyli na obszarach podmokłych, oraz w środowiskach wodnych jako rezultat nagromadzania się szczątków roślin rosnących na miejscu (in situ). Torfy składają się przynajmniej w połowie z obumarłych i otorfiałych, zhumifikowanych szczątków roślin, z nierozłożonych fragmentów roślinnych, domieszek minerałów i wody. Humus jest to ciemna bezpostaciowa substancja o złożonym składzie chemicznym pochodzenia organicznego, która nadaje torfom barwę ciemnobrunatna i pewną elastyczność. Skład chemiczny humusu zależy od rodzaju materiału pierwotnego oraz warunków tworzenia się torfowiska. W rozkładanej masie torfowej mogą gromadzić się kwasy huminowe tworząc galaretowate skupienia, zwane doplerytem. W trakcie karbonizacji dopleryt ulega przekształceniu w jeden ze składników węgli kamiennych. Niekiedy wypełnia -pustki w torfie. Wysuszony dopleryt nie chłonie wody, przyjmuje barwę czarną, połysk ma szklisty oraz przełam muszlowy. Przy tworzeniu się torfów zasadniczą rolę grają: stopień rozwoju flory, klimat, rzeźba lub tektonika obszaru torfowiska oraz stosunki hydrologiczne.

Mezozoik

Na obszarze Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej fosforyty najlepiej poznane zostały w okolicy Chrzanowa i Olkusza oraz Zawiercia. Na odcinku Oblaszki—Regulice—Grójec—Rudno występują margle i iły glaukonitowe górnego keloweju z warstwą fosforytów o grubości do 40 cm. Konkrecje fosforytowe są większe od 6 mm; zawierają przeciętnie około 20% wag. P2O5. Między Olkuszem i Zawierciem fosforyty występują w warstwie margli bulastych. Zawartość P2O5 w konkrecjach tych fosforytów wynosi 18,0—25,5% wag. Pas osadów fosforytonośnych albu i cenomanu północnego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich ciągnie się od Gościeradowa i Salomina przez okolice Rachowa i Annopola w województwie lubelskim ku północo-zachodowi przez Chałupki koło Tarłowa, Chwałowice koło Iłży, Krogulcz po Przytyk. Na południowo-wschodnim odcinku osady fosforytonośne mają charakter marglisty, a na zachód od doliny Wisły fosforyty występują w piaskach glaukonitowych. Grubość warstwy nie przekracza 1,50 m. Fosforyty miejscami tworzą ławice. Zawartość P2O5 w konkrecjach jest mniejsza od 20% wag.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach