Wapienie siarkonośne

Wapienie siarkonośne są głównym źródłem siarki. Uzyskuje się z nich ponad 90% jej światowego wydobycia. Występowanie wapieni siarkonośnych w Polsce jest związane z gipsami mioceńskimi w zapadlisku przedkarpackim i na obszarach przyległych. Najbardziej na zachód są wysunięte złoża w Pszowie, Kokoszycach na Górnym Śląsku i w Swoszowicach koło Krakowa. Dawniej były również eksploatowane złoża w Posadzy koło Proszowic i w Czarkowach nad Nidą. W okresie powojennym przystąpiono do eksploatacji złóż siarki w okolicy Staszowa i Grzybowa, Machowa koło Tarnobrzega, Piaseczna i Jeziorka. Rozpoznano też złoże w pobliżu Szydło-wa. Wapienie siarkonośne zawierają nawet 50% S i więcej. Siarka bywa też obecna w piaskowcowych skałach spągowych oraz w nadległych skałach marglistych. Przeważa siarka ziemista, biaława. Towarzyszy jej celestyn, nieco barytu, a w nadkładzie pojawia się nader rzadko w przyrodzie napotykany haueryt.

Opoki i margle

Opoki, margle i gezy górnej kredy występują między Radomiem, Iłżą i Zawichostem oraz na Wyżynie Lubelskiej. Turoń, senon i kampan są tu wykształcone głównie w postaci opok wapiennych z krzemieniami i czertami lub gez z czertami, wśród których lokalnie pojawiają się wapienie, opoki margliste i piaski kwarcowe z glaukonitem. W stropowej jej części występuje wapień marglisty. Odsłaniają się wzdłuż doliny Wisły od Zawichostu po Kazimierz nad Wisłą i Góra Puławską. Bogactwo tych skał ujawniły wiercenia na obszarze niecki szczecińskiej, mogileńskiej, łódzkiej i mazowieckiej, zwłaszcza na Wyżynie Lubelskiej. W zachodniej i południowo-zachodniej części niecki lubelskiej na wapieniach dolnego turonu występują niemal wyłącznie opoki i margle z czertami i krzemieniami. Osady najwyższej kredy są wykształcone w postaci margli, gez i wapieni. Wiercenie w Lublinie wykazało że wapienie z inoceramami i globigerynami osadzały się aż do turonu górnego, a dopiero później powstawały margle. Na tym odcinku najwyższa kreda jest wykształcona jako opoka marglista. W miarę przesuwania się ku środkowi niecki w osadach górnej kredy wzrasta zawartość minerałów ilastych, a maleje krzemionki.

Kreda jeziorna

Wapienie i kreda jeziorna są interesującymi surowcami ze względu na podatność do mielenia oraz częsty brak domieszek szkodliwych dla zdrowia organizmów zwierzęcych. Są przetwarzane na pasze treściwe oraz wapno palone. Złoża ich odmian nie zawierających większych domieszek tlenków barwiących, zwłaszcza żelaza, stanowią też źródło surowca do produkcji białego cementu portlandzkiego i cementów kolorowych.
Praktyczne zastosowanie margli i opok jest mniej wielostronne w porównaniu z wapieniami. Używa się je do budowy mniejszych obiektów. Margle stanowią dodatek korygujący skład mieszaniny surowej, z której spieka się klinkier cementowy w tych przypadkach, gdy podstawowy surowiec wapienny jest zbyt zasobny w CaCO3. Niektóre odmiany margli bez domieszek szkodliwych dla zwierząt (As, S itp.), są wykorzystywane do produkcji pasz treściwych. Wprowadzenie drobnomielonych margli do gleb może okazać się pożyteczne z punktu widzenia odczynu gleby i zawartości w niej składników ilastych. Dolomity na ogół odznaczają się dużą wytrzymałością mechaniczną oraz odpornością na działanie czynników klimatycznych.

Złoża Kredy

Krzemienie występują wśród opok kredy piszącej, np. w senońskiej kredzie nadbużańskłej (Mielnik, Kornica), w detrytycznych wapieniach dolnoturońskich. W Karsach rozpoznano również warstwę osadów całkowicie zsylifikowanych. Mastrycht i dań są na obszarze północno-zachodniej części niecki lubelskiej wykształcone w postaci wapieni, margli, opok oraz swoistych odmian gez wapiennych i bezwapiennych. Z nich zbudowana jest seria siwaka należąca do danu. Są to skały zasobne w glaukonit, kwarc i krzemiany pakietowe. Obecne w nich są minerały ciężkie, piryt i baryt. Krzemionka jest wykształcona w postaci opalu, chalcedonu, a w mniejszym stopniu jako kwarc autogeniczny. Została wyługowana z igieł gąbek, po których pozostały pustki niekiedy wypełnione kalcytem. Przypuszczalnie pierwotnie były to osady zasobne w materiał detrytyczny, glaukonit, minerały ilaste oraz szczątki organizmów o szkieletach krzemionkowych. Osady te, prawdopodobnie piaski lub muły, uległy diagenetycznemu przekształceniu w gezy. Powstały one na głębokości większej od 200 m, a więc koło dolnej granicy szelfu. W warstwach grodziskich, łupkach wierzowskich oraz w warstwach łąckich fliszu karpackiego w okolicy Wadowic, w pobliżu Porąbki Uszewskiej i Łysej Góry koło Brzeska, a także na innych obszarach występują gezy. Pod mikroskopem ujawniają obecność częściowo skalcytyzowanych igieł gąbek, ziarn kwarcu detrytycznego i innych minerałów, które tkwią w spoiwie chalcedonowym lub opałowym.

Węgle sapropelowe

Sapropelity są produktami diagenezy i metamorfizmu sapropelu w stadiach odpowiadających tworzeniu się węgli brunatnych i kamiennych. W przypadku obecności większej ilości materiału nieorganicznego, głównie minerałów ilastych i peldtu kwarcowego, tworzą się odmiany przejściowe do skał ilastych i mułowców. Są to sapropelowe łupki palne. Zależnie od charakteru materiału macierzystego wyróżnia się sapropelity właściwe (bogheady) utworzone wyłącznie z niżej zorganizowanych roślin wodnych, czyli glonów oraz kennele bezglonowe zawierające materiał roślinny dostarczony z lądu i okolicznych bagien. Wśród kenneli wyróżnia się odmiany sporowe i tkankowe. Formy przejściowe między bogheadami i kennelami stanowią kennelo-bogheady i bogheadokennele zawierające zmienne ilości glonów. Saprohumolity stanowią ogniwo przejściowe pomiędzy humolitami i sapropelitami. Utworzone są z szlamu gnilnego wzbogaconego w egzynity i koloidalne związki humusowe. Ze względu na duże podobieństwo cech makroskopowych odróżnienie poszczególnych utworów sapropelowych (odmian sapropelitów) może być dokonane tylko na podstawie wyników badań mikroskopowych przy zastosowaniu fluorescencii.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach