Gaz ziemny

Niewielkie nagromadzenia gazu ziemnego w piaskowcach środkowego pstrego piaskowca nawiercono w Niwiskach koło Mielca. Stwierdzono gaz ziemny w tych piaskowcach również na Niżu (Ostrzeszów, Urzutów, Sulechów, Jarków, Bobolice). Objawy gazonośności dostrzeżono podczas przewiercania osadów wapienia muszlowego na monoklinie przedsudeckiej, np. w okolicy Polkowic. Porowatość skał węglanowych tego poziomu lokalnie dochodzi do 27% obj. W piaskowcach górnego kajpru nawierconych w okolicy Niwisk koło Mielca obecne są akumulacje gazu ziemnego. Pierwotne ciśnienie złożowe dochodzi do 99 atm. W osadach kajpru przejawy gazonośności stwierdzono na monoklinie przedsudeckiej (Sulechów), a w niecce łódzkiej występują również przejawy ropy naftowej (Radziątków koło Piotrkowa Trybunalskiego, Trzemżel). Gaz ziemny w utworach kajpru stwierdzono również koło Ciechocinka, Korytowa, Płońska i Magnuszewa. Słabsze przejawy dostrzeżono w retyku w okolicy Magnuszewa i Międzywodzia na Pomorzu Zachodnim.

Osady jury brunatnej

Osady jury brunatnej są gazo- i roponośne. Akumulacje kaustobiolitów gazowych i ciekłych występują w okolicy Lubaczowa i Uszkowiec w piaskowcach bajosu. Objawy węglowodorów stwierdzono również w osadach doggeru niecki łódzkiej w okolicy Mogilna, a na Mazowszu w okolicy Dzierżanowa, Płońska i Magnuszewa koło Warszawy. Szczelinowate wapienie gruzłowe i częściowo skaliste górnej jury (oksfordu) są skałami zbiornikowymi ropy naftowej i gazu ziemnego. Akumulacje bituminów ciekłych są znane w okolicy Mielca i Tarnowa (Partynia—Podborze, Dąbrowa Tarnowska, Dębica—Ropczyce), a gazu ziemnego w pobliskim Smęgorzewie, Mędrzychowie, a także w pobliżu Tarnowa. Najobficiej ropa naftowa nagromadziła się w wapieniach jury górnej w pobliżu Puszczy Niepołomickiej (Grobla, Pławniowice). Objawy ropo- i gazonośności osadów jury górnej stwierdzono też na Niżu w niecce łódzko-szczecińskiej (Szamotuły), na antyklinorium kujawskim (Brzezie) oraz w pobliżu Warszawy (Gostynin). Gazonośne są wapienie dolitowo-detrytyczne górnego oksfordu przewiercone w okolicy Brdy koło Człuchowa.

Warstwy kredy

Warstwy kredy piszącej występują na wschód i południowy wschód od Chełma Lubelskiego. Osiągają miąższość 500 m. Przeciętnie zawierają około 50% wag. CaO. Złoże to eksploatowane jest dla cementowni w Chełmie i Rejowcu. Kreda pisząca występuje również w kilku miejscowościach województwa warszawskiego i białostockiego w formie kier w utworach czwartorzędowych, np. w Komicy, Mielniku, Bachorzy oraz w okolicy Dąbrowy, Surażu koło Białegostoku i Łubiance Nowej. Znajduje zastosowanie do produkcji kredy szkolnej, w przemyśle budowlanym i chemicznym (do wyrobu kitów i farb) oraz w rolnictwie jako składnik pasz treściwych. Na Pomorzu Zachodnim eksploatowano niewielkie złoża kredowych skał marglistych i wapieni na wyspie Wolin koło Międzyzdrojów, koło Swińca w pobliżu Kamienia Pomorskiego, między Podjuchami i Zdrojami koło Szczecina. Margliste, rzadziej opokowe osady górnej kredy, wśród których pojawiają się odmiany piaszczyste oraz o charakterze gez, wypełniają nieckę nidziańską i odsłaniają się na powierzchni w licznych miejscowościach począwszy od Krakowa aż do wychodni utworów jury obrzeżającej od południa Góry Świętokrzyskie. Odmiany o podźielności płytowej, leżące płytko pod powierzchnią, są eksploatowane np. w okolicy Wodzisławia i Jędrzejowa, jako gospodarczy kamień budowlany.

Kreda

Na północy Polski dominującym osadem turonu są margliste mułowce glaukonitowe, a na obszarach południowych, wschodnich i zachodnich ~ skały wapienne i krzemiankowo-wapienne. Tylko w niecce śródsudeckiej tworzyły się wówczas piaskowce budowlane, a w Polsce północno-wschodniej — wapienie i kreda pisząca z krzemieniami. W koniaku, santonie, kampanie i mastrychcie gromadziły: się osady wapienne, zawierające zmienne ilości minerałów ilastych czy też należących do grupy SiO2, a więc margle, opoki itp. Na Podlasiu i w północno-wschodniej części Wyżyny Lubelskiej nagromadziły się osady kredy piszącej, lokalnie z krzemieniami. W danie powstały osady margliste, gezy, opoki, osady ilaste oraz piaskowce. Zainteresowanie przemysłu cementowego wzbudzają skały wapienne i margliste górnej kredy. W okolicy Opola osiągają miąższość 35 m i niemal odsłaniają się na powierzchni. Na Wyżynie Lubelskiej w Rejowcu wydobywane są margle mastrychtu o podobnej przydatności do produkcji cementu. Zazębiają się z kredą pisząca.

Utwory jury

Utwory jury górnej odsłaniają się na obrzeżeniu Gór Świętokrzyskich oraz na Wyżynie Krakowsko-Czestochowskiej. Szeroki, około 40 km pas wychodni tych skał, głównie białych wapieni, ciągnie się od skałki wawelskiej po Olsztyn koło Częstochowy (tzw. Jura Krakowsko-Wieluńska), Wyróżnia się na tym obszarze kilka odmian wapieni: 1) wapienie płytowe, pelitowe często margliste; 2) wapienie gruboławicowe z krzemieniami; 3) wapienie skaliste często tworzące ostańce widoczne na powierzchni; 4) silnie porowate, lekkie wapienie detrytyczne typu Złoty Potok i 5) zbite wapienie jamiste, przypominające trawertyny. Wapienie te charakteryzują się silnym zróżnicowaniem własności fizycznych, w mniejszym stopniu chemicznych. Dwie pierwsze odmiany są surowcem przemysłu wapienniczego, cementowego (cementownie: Działoszyn, Rudniki, Wiek, Wysoka), hutniczego, wykorzystywane są jako kamienie budowlane, a także do budowy dróg. Z lekkjch wapieni odsłaniających się na powierzchni koło Siedlca w pobliżu Złotego Potoku wykonana jest fasada gmachu Rady Państwa w Warszawie. Wapienie te charakteryzuje patynowanie na biało. Obficie pojawiające się w nich czerty zmniejszają możliwość praktycznego wykorzystywania. W Zalesiakach koło Działoszyna wydobywane są żółtobrazowe wapienie jamiste przypominające trawertyny.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach