Skały krzemionkowe

Osadowe skały krzemionkowe powstają wskutek wytrącania się krzemionki z roztworów, np. gejzeryty, biochemicznie — jako produkt rozwoju organizmów budujących szkielety z krzemionki (np. okrzemki, adiolarie, gąbki i in.) oraz w wyniku diagenezy osadów krzemionkowych lub mieszanych. Duże ilości krzemionki są wynoszone na powierzchnię ziemi przez ciepłe wody juwenilne o wysokim pH. Sprzyja to bowiem powstawaniu jonowych roztworów SiO2. Zmniejszanie się ciśnienia, zwłaszcza nagłe ochłodzenie, powoduje wytrącanie się krzemionki z roztworu głównie w postaci opalu, który przekrystalizowywuje w chalcedon lub kwarc. Wody strefy hipergenicznej uzyskują krzemionkę z kilku źródeł. Rozpuszczają kwarc i inne minerały grupy SiO2, do nich przechodzą jonowe i koloidalne produkty wietrzenia chemicznego krzemianów i glino-krzemianów zawierających m. in. SiO2. Wzbogaceniu w krzemionkę sprzyja wietrzenie alitowe. Zasobnym źródłem krzemionki przechodzącej do wód powierzchniowych i morskich są produkty montmorillonityzacji i zeolityzacji kwaśnych szkliw magmowych tworzących tufy. W przypadku wód morskich dużą rolę grają także podwodne wypływy wód juwenilnych.

Skały plutoniczne i magmowe

Skały plutoniczne cechuje dobre wykrystalizowanie składników wskutek sprzyjających warunków fizycznych. Zmiana warunków fizycznych prowadzi do zmniejszenia się wielkości ziarn oraz ich zróżnicowania w skałach hipabysalnych i subwulkanicznych oraz do pojawienia się fazy szklistej w skałach wylewnych. Najbardziej typowe skały piroklastyczne są zasobne lub wyłącznie składają się ze szkliwa magmowego. Przechodząc więc od skał głębinowych do wylewnych z coraz większą ostrożnością trzeba mówić o ich składzie mineralnym, a konieczne okazuje się uwzględnianie chemizmu szkliwa. Skały magmowe można klasyfikować na podstawie składu mineralnego, składu chemicznego lub na przesłankach krystalochemicznych. Najużyteczniejsza jest klasyfikacja oparta na rzeczywistym składzie mineralnym, w której skały wylewne podporządkowywuje się według składu chemicznego do odpowiednich grup wyróżnionych na podstawie badania skał głębinowych lub hipabysalnych. Podobnie postępuje się ze szkliwami skał piroklastycznych. Klasyfikacje oparte na składzie chemicznym i na przesłankach krystalochemicznych wykorzystuje się głównie przy rozwiązywaniu zagadnień petrologicznych, np. przy wyjaśnianiu związków genetycznych, badaniu szeregów dyferencjacyjnych lub asymilacyjnych. Stosując klasyfikację opartą na rzeczywistym składzie mineralnym można skały głębinowe i hipabysalne zaliczyć do jednej z nadrzędnych jednostek przyjętego systemu klasyfikacyjnego na podstawie obserwacji makro- lub mikroskopowych.

Skały magmowe

Skały magmowe zbudowane są z minerałów tworzących się w skorupie ziemskiej w temperaturze od około 600 do 1500°C, przy ciśnieniu nierzadko przekraczającym 10 kilobarów. Niektóre z nich, np. kwarc, cyrkon, monacyt, rutyl itp. są trwałe w niższych temperaturach. Ponieważ są również odporne na działanie czynników strefy hipergenicznej, mogą się zachować w skałach osadowych. Większość minerałów skał osadowych, np. minerały ilaste, węglany i in., jest trwała tylko w warunkach zbliżonych do panujących na powierzchni ziemi. Pogrążone w skorupie ziemskiej do głębokości większej od 3000 m znajdują się w warunkach odmiennych od tych, w jakich są trwałe. Temperatura bowiem wynosi na tej głębokości 100—600°C, a ciśnienie ma wartość wielu kilobarów. Powoduje to zmiany w składzie mineralnym, teksturze i strukturze minerałów i skał. Zmiany te, nazywane metamorfizmem, zachodzą bez istotnego udziału magmy oraz bez fazy ciekłej powstałej wskutek topnienia lub masowego rozpuszczania składników skały metamorfizo-wanej. Ponieważ warunki te są zbliżone do tych, w jakich tworzą się głębinowe skały magmowe, przeto zachodzące zmiany na ogół słabiej się w nich zaznaczają niż w skałach osadowych.

Skład mineralny skał przeobrażonych

Dotychczas nie ustalono przeciętnego składu mineralnego skał przeobrażonych. W skałach metamorficznych i ultrametamorficznych występuje większość minerałów skał magmowych oraz niektóre znane ze skał osadowych. Ponadto spotyka się takie minerały, których brak jest w nie-dotkniętych metamorfizmem skałach magmowych, a które w skałach osadowych pojawiają się jako składniki allogeniczne. Z minerałów skał osadowych występują w skałach przeobrażonych węglany (kalcyt, dolomit, syderyt itp.), piryt, tlenki żelaza (hematyt, magnetyt), kwarc, skalenie, niektóre miki. Brak jest natomiast wielu polimorfów rozpowszechnionych substancji chemicznych, np. aragonitu, waterytu, markasytu, itp., wodorotlenków żelaza (goethyt, lepidokrokit), odmian skrytokrystalicznych (np. chalcedonu), składników bezpostaciowych skał osadowych (np. alofanów) oraz składników kaustobiolitów, które ustępują miejsca grafitoidom, a w skałach silniej przeobrażonych — grafitowi. Z minerałów skał magmowych brak jest w tych skałach również lamprobolitu, egirynu, sodalitów, melilitów itp. Z minerałów charakterystycznych dla skał metamorficznych można wymienić: andaluzyt — sillimanit — dysten, staurolit, kordieryt, wollastonit, talk, chlorytoid, skapolity, peryklaz, wapno rodzime, brucyt, portlandyt, jadeit i grafit. Niektóre odmiany piroksenów, zwłaszcza amfiboli, występują wyłącznie lub prawie wyłącznie w skałach zmetamorfizowanych, np. omfacyt, aktynolit, antofyllit, gedryt, glaukofan, cummingtonit, crossyt i in.

Struktury i tekstury skał przeobrażonych

W odniesieniu do skał przeobrażonych terminy struktura i tekstura są używane w tym znaczeniu, w jakim stosowane były do skał magmowych i osadowych. Struktura tych skał zależy zatem głównie od wielkości składników mineralnych, ich kształtu i stosunku wielkości ziarn, tekstura natomiast od przestrzennego ułożenia składników oraz stopnia wypełnienia przez nie przestrzeni zajmowanej przez skałę. Niektóre z tych cech są zauważalne makroskopowo i wówczas bywają określane jako makrostruktury i makrotekstury. Często jednak uwidaczniają się dopiero w obrazie mikroskopowym, a niekiedy obecność ich udaje się wykazać dopiero po zastosowaniu metod optycznych i sporządzeniu diagramów orientacji ziarn. W tych przypadkach określa się je jako mikrostruktury i mikrotekstury. Przy ich ustalaniu szczególnie przydatny jest stolik uniwersalny. Wykonane przy jego użyciu pomiary orientacji ziarn, naniesione na odpowiednio skonstruowane diagramy, stanowią podstawę wyróżniania tektonitów. Tak więc badania mikroskopowe, zwłaszcza poszerzone obserwacjami dokonanymi za pomocą stolika uniwersalnego, dają wgląd w nie zawsze makroskopowo zauważalne cechy strukturalne i teksturalne skał przeobrażonych. Ze względu na trudności przy rozgraniczaniu pojęć struktura — tekstura, Mikrostruktura — mikrotekstura oraz na ich ścisłe powiązanie i wzajemne niekiedy warunkowanie się — podobnie jak w skałach magmowych i osadowych — równorzędnie używa się niektórych. terminów, np. struktura hornfelsowa i tekstura hornfelsowa, struktura kataklazowa i tekstura kataklazowa itp.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach