Hornfelsy

Hornfelsy skaleniowo-kwarcowe tworzą się z kwaśnych skał magmowych i ich odpowiedników piroklastycznych, a także arkoz i pokrewnych im piaskowców oraz szarogłazów. Głównymi ich składnikami są: skaleń potasowy, plagioklazy średniozasadowe i kwarc, towarzyszącymi: biotyt, kordderyt i andaluzyt. Są wyraźnie ziarniste, szare lub ciemne zależnie od zawartości biotytu oraz innych minerałów ciemnych. Tekstura bezładna, niekiedy równoległa, zachowana reliktowo. Mikrostruktura grano- lub porfiroblastową, często blastoporfirowa lub błastopsamitowa z bezładnym, lecz ścisłym przerastaniem się składników mineralnych. Hornfelsy wapniowo-krzemianowe występują w pobliżu intruzji magmowych skał kwaśnych. Powstają z wapieni i dolomitów oraz ich odmian marglistych w temperaturze około 500—600°C. Składają się głównie z krzemianów wapnia. Charakterystyczny zespół minerałów stanowi: granat z szeregu grossular-andradyt, diopsyd i wezuwian. Może być obecny plagioklaz, epidot, skapolity i wollastonit. Nazwa hornfeisów wapniowo-krzemianowych stosowana bywa do przeobrażonych wapieni marglistych, a nazwa skarny — do zmetamorfizowanych wapieni, do których zostało doprowadzonych wiele składników drogą metasomatozy kontaktowej. Skarny, w odróżnieniu od podobnych im hornfelsów i erlanów, tworzą smugi ostro odgraniczone od plutonitów i innych skał. Hornfelsy wapniowo-krzemianowe są ziarniste, szare lub ciemne zależnie od zawartości biotytu i innych ciemnych minerałów. Ich tekstura jest podobna do tekstury innych hornfelsów. Struktura grano- lub porfiroblastowa, często blastoporfirowa lub blastopsamitowa. Dość pospolita jest w nich struktura hornfelsowa. Często w skarnach, występują gniazda, soczewki lub większe skupienia kruszców.

Produkty przeobrażenia termicznego

Hornfelsy magnezowo-krzemianowe są produktami przeobrażenia termicznego serpentynitów i innych skał zasobnych w MgO. Powstają na kontaktach intruzji granitoidowych. Temperatura w jakiej powstały musiała być wyższa od temperatury trwałości minerałów serpentynowych wynoszącej 400—500°C. Głównymi ich składnikami są: oliwin, enstatyt, spinel i klinochlor, niekiedy pojawia się antofyllit, kordieryt i cummingtonit. Pod względem chemicznym hornfelsy te są zbliżone do perydotytów. Są skałami gruboziarnistymi, ciemnoszarymi lub brunatnymi o teksturze bezładnej. Makroskopowo przypominają dobrze skrystalizowane skały magmowe. Struktura grano- lub hematoblastowa: mikrostruktura wykazuje pewną kierunkowość zaznaczoną ułożeniem osobników enstatytu i in. Nie są pospolite w skorupie ziemskiej. Marmury kontaktowe powstają w strefach termicznych przeobrażeń czystych wapieni i dolomitów zwłaszcza w pobliżu intruzji kwaśnych skał magmowych. Kalcyt rekrystalizuje w wyższych, a dolomit — w niższych temperaturach (marmury dolomitowe), a po przekroczeniu temperatury dysocjacji ulega przeobrażeniu w kalcyt i peryklaz MgO, który wskutek hydratacji przechodzi w brucyt (marmury brucytowe, predacyty). Zawartość i rodzaj innych składników mineralnych marmurów zależy od pierwotnych domieszek. Pojawiają się w nich: forsteryt, spinel, korund i słabiej rozpowszechnione minerały krzemianowe wapnia i magnezu.

Metasomatoza i jej rodzaje

Metasomatoza jest to chemiczne przeobrażanie minerałów i skał polegające na wymianie ich składników chemicznych ze składnikami otaczającego środowiska gazowego lub ciekłego połączonej z ich doprowadzaniem lub odprowadzaniem. Matasomatoza może również przebiegać wskutek dyfuzji jonów na styku minerałów. Minerały i skały po skrystalizowaniu nie stanowią układów zapikniętych, lecz kontaktują się z lotnymi produktami, pomagmowymi, wodami podziemnymi, składnikami atmosfery oraz wodami opadowymi, a także innymi minerałami. Dochodzi przy tym do reakcji; chemicznych typu minerał — gaz, minerał — składniki wody oraz zachodzących wskutek dyfuzji jonów, która może przebiegać przy ograniczonym udziale fazy gazowej czy ciekłej, a nawet, w przypadku ich braku, na styku minerałów. Przebieg tych reakcji zależy m. in. od wielkości powierzchni ziarn minerałów, od ich kształtu oraz nieciągłości struktury1 Wewnętrznej powiększanej wskutek spontanicznego rozpadu pierwiastków promieniotwórczych. Powierzchnia ziarna wykształconego-w postaci kostki o długości krawędzi l cm wynosi 6 cm2, a powierzchnia ziarnowej -samej masie, lecz o długości krawędzi IM- wynosi 6000000 cm2. Z: tego porównania .wynika, że zjawiska chemiczne zaledwie dostrzegalne na dużych ziarnach wielokrotnie szybciej przebiegają w przypadku- ziarn bardzo małych.

Utwory skał magmowych

Krystalizacja magmy nie kończy się utworzeniem skał magmowych, gdyż po właściwym etapie magmowym i następuje etap pneumatolityczny i etap hydrotermalny, który może być zastąpiony etapem ekshalacyjnym, gdy roztwory pomagmowe wydostają się na powierzchnię ziemi. We właściwym etapie magmowym tworzą się typowe skały magmowe — od skał oliwinowych do granitów. Składniki lotne są w magmie zawarte w ilościach stosunkowo niewielkich. Ich rola polega głównie na obniżaniu lepkości i temperatury krystalizacji magmy. Wchodzą one także w skład minerałów hydatogenicznych, np. amfiboli lub mik. Ciśnienie gazów nie doprowadza do wytworzenia się odrębnej fazy gazowej. W końcowym etapie krystalizacji magmy z roztworów pomagmowych mogą powstać pegmatyty, często zawierające minerały zasobne w składniki lotne. Powstają one również jako produkty metasomatozy. W etapie pneumatolitycznym magma jest wzbogacona w składniki krystalizujące w niższych temperaturach. Faza gazowa oddziałuje na wydzielone we właściwym etapie magmowym zespoły minerałów i przenika otoczenie zbiornika magmowego. Z produktów tych powstają miki litowe, turmalin, topaz, beryl, kasyteryt, wolframit, molibdenit itp.

Procesy magmowe

Między procesami magmowymi, diagenezą i metamorfizmem oraz metasomatozą nie ma ostrych granic. Metamorfizm zachodzący w niskich temperaturach trudno odgraniczyć od zaawansowanej diagenezy. Zachodzący natomiast w wyższych temperaturach (ultrametamorfizm) powoduje topnienie części składników skał pierwotnych i zjawiska podobne do wywoływanych działalnością magmy, W miarę pogrążania skał w głąb skorupy ziemskiej w coraz większym stopniu są one narażone na działania metasomatyzujące resztek magmowych oraz wód hydrotermalnych. Ze względów systematycznych można wyróżnić typowy metamorfizm i typowy metesomatyzm, ale przy interpretowaniu wyników badań skał występujących w przyrodzie zawsze trzeba się liczyć z udziałem obu tych procesów, jakkolwiek zdarza się, że rola jednego z nich bywa podrzędna i możliwa do pominięcia. Niektóre procesy metasomatyczne zaczynają się rozwijać w 300— —400°C i trwają podczas jej obniżania się aż do warunków panujących w strefie wietrzenia. Przykładem jest kaolinityzacja skaleni, tworzenie się ilitu lub dolomityzacja skał wapiennych. Szczególnie trudno jest rozwikłać procesy przebiegające w niskich temperaturach, w których może jeszcze trwać działalność hydrotermalna, a także mogą rozwijać się procesy wietrzenia.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach