Insrtodetrynit

Insrtodetrynit składa się głównie z redeponowanych okruchów fuzynitu, sklerotynitu i makrynitu o wielkości mniejszej od 30m. Właściwe jego rozpoznanie wymaga zastosowania dużych powiększeń. Refleksyjność zmienna lecz wyższa od zdolności odbicia światła. Występuje przeważnie w trymacerytach, witrynertytach i durytach. Niemal wszystkie węgle zawierają domieszki minerałów, które osadziły się wraz z masą organiczną w czasie tworzenia się osadu, lub też w stadium diagenezy lub metamorfizmu dostały się w szczeliny i spękania w węglu ze skał nakładu. Wtrąceniami tymi są minerały ilaste, węglany (kalcyt, dolomit, syderyt i in.), siarczki (markasyt, piryt, sfaleryt, galena i in.), tlenki i wodorotlenki żelaza oraz kwarc, chlorki (np. halit), siarczany (gips, jarosyt i in.) itp. Niektóre odmiany węgli są zasobne w pierwiastki rzadkie np. w german. Wzrost zawartości minerałów ilastych, na ogół syngenetycznych z osadem organicznym, prowadzi do powstawania skał przejściowych między węglami a skałami ilastymi lub niułkowymi, jakimi są łupki palne o charakterze humusowym.

Ewaporaty

Ewaporaty borowe są głównymi surowcami przemysłu chemicznego produkującego związki boru. Sodowe ewaporaty siarczanowe początkowo wykorzystywano dla celów leczniczych, a następnie wprowadzono je jako surowiec szklarski. Skały gipsowe znajdują zastosowanie do wyrobu budowlanych materiałów wiążących (gips budowlany, gips estrychowy, cement anhydrytowy i in.) oraz jako dodatek regulujący szybkość wiązania cementu portlandzkiego. Znajdują zastosowanie w przemyśle papierniczym, farb i lakierów w rolnictwie oraz w niektórych innych działach życia gospodarczego. Alabaster i wulpinit stanowią materiały rzeźbiarskie wykorzystywane od czasów starorzymskich. Alabastry są również używane jako kamienie wykładzinowe (np. hali Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie). Sól kamienna jest podstawą przemysłu sodowego i chlorowego. Jest używana również w hutnictwie, garbarstwie, ceramice, farbiarstwie i innych działach przemysłu. Znaczna część wydobywanej soli kamiennej jest spożywana przez ludzi i przez zwierzęta domowe, a także jako środek konserwujący żywność, np. ryby morskie.

Rola magmy

Tworzenie się skał magmowych związane jest z diastrofizmem, dzięki któremu skorupa ziemska ulega deformacjom, jej części przemieszczeniom i ruchom podnoszącym lub obniżającym. Przejawem diastrofizmu są ruchy górotwórcze, czyli orogeniczne, dzięki którym powstają góry fałdowe. W trakcie fałdowania mas skalnych powstają naprężenia rozrywające, które zmniejszają wytrzymałość skał utrudniających przedostawanie się magmy ku powierzchni ziemi w strefy niższych temperatur i ciśnień. W historii skorupy ziemskiej zaznaczyły się okresy wzmożonej działalności orogenicznej przedzielane okresami większego spokoju. Na podstawie szczątków organicznych znajdujących się w sfałdowanych skałach osadowych można określić względny czas trwania ruchów orogenicznych. Poza obszarami, na których w danym okresie geologicznym odbywały się ruchy górotwórcze, skorupę ziemską tworzą obszary sztywne, nie ulegające sfałdowaniu. Są to kratony. Pod wpływem nacisków tektonicznych mogą one pękać, a ich części mogą być przemieszczane wzdłuż tych pęknięć tworząc zręby, bloki, rowy tektoniczne i inne formy ograniczone uskokami. Obszary kratonów mogą być zalewane przez morza, w których powstają skały osadowe. W kratonach wyróżnia się fundamenty, czyli podłoża krystaliczne, zbudowane ze skał magmowych i metamorficznych lub stanowiących produkty ultrametamorfizmu, oraz pokrywy utworzone ze skał osadowych.

Różnorodne obszary a rola magmy

Rola magmy jest inna na obszarach tworzenia się gór fałdowych niż na obszarach platform czy tarcz, chociaż jej działalność może rozwijać się jednocześnie na tych elementach skorupy ziemskiej. Z tego też względu wyróżnia się epoki magmowe, przez które rozumie się działalność magmy w określonej jednostce czasu zarówno na obszarach fałdowych, jak i na kratonach. W Polsce zaznaczyły się cztery epoki mogmowe: prekambryjska, staropaleozoiczna, młodopaleozoiczna oraz mezokenozoiczna. W obrębie epok magmowych wyróżnia się cykle magmowe, które obejmują zespoły intruzji, ewentualnie wraz z towarzyszącymi im produktami wulkanicznymi, wykazujące rozwój od ubogich w SiO2 skał powstałych na dużych głębokościach do skał zasobnych w SiO2. Skały magmowe epoki prekambryjskiej zostały poznane w pobliżu krystalicznym północno-wschodniej części Polski. Uległy one metamorfizmowi i zostały tak przetworzone, że nie można obecnie wyróżnić poszczególnych cykli magmowych. W młodszych epokach magmowych wyróżnia się: Cykl kaledoński trwający od kambru do dolnego dewonu (480—380 min lat temu), który zaznaczył się w Sudetach. Cykl waryscyjski przypadający na okres schyłku dewonu do końca permu (320—230 min lat temu), który dostarczył skał tworzących częściowo Sudety i Góry Świętokrzyskie oraz część podłoża Karpat i obszarów przyległych. Cykl alpejski, związany z orogenezą alpejską, trwał od schyłku triasu po czwartorzęd. Skały tego cyklu występują w Karpatach, na Niżu Polskim oraz w postaci licznych wylewów bazaltów na nie fałdowanym w czasie orogenezy alpejskiej elemencie Dolnego Śląska.

Skały źelaziste

Wrażliwość minerałotwórczych zdolności żelaza na potencjał redukcyjno-oksydacyjny środowiska jest wykorzystana jako podstawa do wyróżniania facji geochemicznych, które charakteryzują się zawartością różnych minerałów żelaza w osadach. W zależności od zasobności środowiska w tlen wyróżnia się kontynentalne i morskie facje tlenowe cechujące się zasobnością osadów w wodorotlenki żelaza, kontynentalne i morskie facje syderytowe oraz morskie facje: glaukonitową, szamozytową i siarkowodorową, w której kształtowaniu uczestniczy organogeniczny H2S. Zróżnicowanie to stanowi zarazem podstawę klasyfikacji skał żelazistych. Nazwa skały żelaziste dotyczy grupy skał osadowych o różnorodnym składzie chemicznym, zawierających więcej żelaza związanego w postaci tlenkowej lub soli kwasów tlenowych niż inne skały osadowe. Zwykle za dolną granicę tej zawartości przyjmuje się 15% Fe. Osady facji siarkowodorowej nie są traktowane jako osadowe skały żelaziste dlatego, że nie zawierają takich ilości żelaza, aby mogły wzbudzić zainteresowanie hutnictwa, a nadto zasobne są w siarkę i inne domieszki zmniejszające ich wartość jako surowców żelazodajnych. Pojęcie osadowa skała żelazista jest bliskie określeniu osadowa ruda żelaza, która powinna zawierać przynajmniej 30% Fe.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach