Żelaziaki brunatne

Żelaziaki brunatne tworzą się powszechnie w środowiskach wodnych zasobnych w tlen. Dla strefy tropikalnej objętej wietrzeniem alitowym charakterystyczne są Żelaziaki laterytowe stanowiące produkt la-terytyzacji zasadowych skał magmowych, np. dunitu, perydotytu, serpentynitów i in. Zwykle stowarzyszone są one z laterytami. Zawierają do 62% Fe oraz pokaźne ilości Cr, Ni, a niekiedy także Co. Ich miąższość może przekraczać 30 m. Występują na Gwinei, gdzie w okolicach Conakry rozpoznano ich złoża o zasobach rzędu 3 mld ton Fe, stwierdzono je także na Kubie i w wielu innych krajach. W podobnych warunkach dochodzi do utworzenia się krustacyjnych żelaziaków brunatnych wykształconych w postaci naskorupień oraz konkrecji. Są one słabiej rozpowszechnione od żelaziaków laterytowych. W strefie wietrzenia sialitowego, na podmokłych łąkach i bagnach tworzą się rudy darniowe i rudy bagienne, a w jeziorach powstają Żelaziaki jeziorne (rudy jeziorne). Osadzający się tu wodorotlenek żelaza może spoić luźne osady okruchowe. W wyniku takiego procesu powstają zlepieńce żelaziste i piaskowce żelaziste, a przy mniejszej ilości wodorotlenku żelaza tworzą się piaski żelaziste, które mogą być także utworami rezydualnymi.

Skały alitowe w Polsce

W strefie wietrzenia złoża pirytu w Rudkach koło Nowej Słupi obecne są gniazda boksytów posiarczanowych o wielkości do l m. Są to skały gibbsytowe, których analizy wykazują zawartość 41—56% wag. A12O3 przy 14—32% wag. SiO2. W spągu osadów karbonu produktywnego Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego, zwłaszcza w Nowej Rudzie, znane są skały boksytowe stanowiące zapewne produkt laterytyzacji skał otaczających. Są to utwory przejściowe od gabra po boksyty diasporowe z kaolinitem i syderytem. Zawierają do 44% wag. A12O3. W różnych częściach kraju na powierzchniach wapieni znane są nagromadzenia produktów wietrzenia typu terra rossa. Sygnalizowano je z kieszeni krasowych w wapieniach dewońskich Kadzielni (Kielce) oraz z kajpru serii reglowej w Tatrach. Podobne zwietrzeliny znane są również z trzeciorzędu okolic Kłobucka i wschodniego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich, a także z nakładów niektórych dolnośląskich wylewów bazaltowych. W okolicy wsi Mierzęcice i Najdziszów we wschodniej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego występują białe iły zasobne w gibbsyt, a więc osady podobne do boksytów.

Muszlowce syderytowe

Muszlowce syderytowe stanowią osady przejściowe między syderytowymi i wapiennymi. W ich skład wchodzą resztki organiczne, głównie muszle, zbudowane z węglanu wapnia, oraz bardzo drobnoziarnisty osad syderytu, które je spaja. Skład chemiczny tych skał zmienia się zależnie od ilościowych stosunków między tymi głównymi komponentami. Zwykle syderytowi towarzyszy piryt, tworzący gruzełki i gniazda w spoiwie lub wypełniający wnętrza skorup, zwłaszcza otwornic. Domieszka minerałów ilastych i materiału detrytycznego jest zwykle skąpa. Są to skały żółtoszare lub ciemnoszare, w zależności od zawartości pirytu i substancji bitumicznych. Szczątki muszli zwykle są dobrze widoczne na przełamach. Struktura ich jest organodetrytyczna, gdyż część materiału muszlowego jest rozkruszona. Przekrystalizowanie syderytu często zaciera ich pierwotny charakter. Tekstura bezładna, niekiedy oolitowa, często równoległa, zaznaczona ułożeniem muszli w czasie sedymentacji lub wskutek wczesnodiagenetycznego sprasowania.

Glaukonit

Glaukonit jest typowym produktem halmyrolizy, który pod względem strukturalnym odpowiada zrostom montmorillonitów z illitami, tworzących się w strefie wietrzenia sialitowego na kontynentach. Szybko ulega diagenezie w kierunku uzyskania struktury illitowej. Pierwotne osady zasobne w glaukonit zwykle noszą charakter zielonych piasków giaukonitowych, a wskutek diagenezy przechodzą w lite glaukonityty zawierające ponad 50% tego minerału; niekiedy jego zawartość przekracza 90%. Lite skały glaukonitowe są ciemnozielone. Obok autogeniczne-go glaukonitu zawierają domieszkę ziarn kwarcu i innych minerałów detrytycznych, piryt lub markasyt, a w ich spoiwie pojawia się krzemionka oraz minerały ilaste. Osady glaukonitowe tworzą się w niezbyt głębokim morzu wydatnie zasilanym zawiesiną ilastą z lądu. Charakterystyczna jest parageneza glaukonitu z siarczkami żelaza. Wskazuje ona nie tylko na lokalny niedostatek tlenku w środowisku ich sedymentacji, ale również na obecność H2S, który tworzył się z rozkładającej się materii organicznej. Glaukonityty występują począwszy od starszego paleozoiku po trzeciorzęd, w którym spotyka się luźne piaski glaukonitowe. Osady takie tworzą się również współcześnie.

Żelaziste skały chlorytowe

Cechą tych skał jest obecność chlorytów żelazawo-żelazowych, głównie szamozytu lub turyngitu, które mają tendencję do tworzenia oolitów. Jest to tak dalece typowe, że dla ich określenia bywa używany również termin oolitowe rudy żelaza, jakkolwiek znane są również oolitowe skały syderytowe. Nie wynika z tego jednak, że oolity chlorytowe muszą stanowić przeważającą część skały. Mogą pojawiać się pojedynczo, tworzyć skupienia gniazdowe lub być rozmieszczone ławicowo wśród materiału detrytycznego, masy węglanowej, ilastej lub krzemionkowej. Odmiany oolitowe osadów żelazistych często po rozciągłości przechodzą w inne. W budowie oolitów występujących w skałach krzemianowych mogą brać udział inne minerały żelaza, np. syderyt, hematyt, goethyt, a nawet piryt. Rdzeń oolitu stanowi zwykle ziarno kwarcu lub innego minerału, fragment muszli, okruch wapienia itp. W skałach tych obecne są liczne szczątki fauny: szkarłupni, małżów, ślimaków, ramienionogów, otwornic oraz glonów. Masa wiążąca oolity jest zbudowana z węglanów, głównie z syderytu i kalcytu oraz epigenetycznego dolomitu, a także z chlorytów, którym towarzyszą minerały ilaste.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach