Wapienie

Kreda tworzy grube pokłady w osadach okresu geologicznego, który od niej otrzymał nazwę okresu kredowego. Wapienie pelagiczne tworzyły się w głębokim morzu. Obok otwornic i glonów planktoniczmych zawierają szczątki głowonogów i in. Przeważającym ich składnikiem jest pelit kalcytowy chemicznie wytrącony z wody lub powstały przez rozdrobnienie szczątków organicznych. Struktura organiczna jest zwykle zatarta wskutek rekrystalizacji CaCO3. Wapienie te często są zsylifikowane i zawierają gniazdowe skupienia chalcedonu. Obecne w nich są także minerały ilaste. Brak jest natomiast materiału okruchowego i glaukonitu. Analizy ich często wykazują zawartość CaCO3 przekraczającą 90% wag. Jasne, szare, afanitowe, z rzadko tylko dostrzegalnymi szczątkami organizmów. Struktura drobno- i równoziarnista. Tekstura zwykle bezładna. Pojawiają się w seriach osadów geosynklinalnych, towarzysząc często ławicom skał krzemionkowych, powstałych być może jako produkt sylifikacji osadów wapiennych. Wapienie oolitowe są na ogół przybrzeżnymi i płytkowocnymi osadami morskimi. Oolity składają się z jądra oraz otaczającej je jednej lub kilku powłok utworzonych z drobnoziarnistego kalcytu często o wykształceniu promienistym. Wapienie oolitowe występują także w osadach lagun i jezior słonych, rzadziej w osadach słodkowodnych. Rozpowszechnione są w osadach jurajskich i trzeciorzędowych.

Struktury oolitowe

Struktury oolitowe mogą powstawać w różny sposób. Część z -nich zaliczana jest do osadów okruchowych i śródformacyjnych, gdyż świeżo wytrącony gruzełkowaty materiał wapienny mógł w falującej wodzie ulec obtoczeniu na formy o kształcie oolitów. Zróżnicowanie warstewek oolitów może być wynikiem odmiennej diagenezy wyraźnie krystalicznego, kalcytu tworzącego jedne powłoczki i zbitej substancji węglanowej, z której utworzone są inne. Trudno jest rozstrzygnąć, w jakiej części CaCO3 zawarty w wapieniach o niezachowanej strukturze organogenieznej jest wytrącony chemicznie, a w jakiej został nagromadzony wskutek procesów biologicznych. Możliwy tu jest także udział mikroorganizmów, np. bakterii, glonów itp., których resztki uległy zatarciu wskutek diagenezy i nie jest możliwe ich dostrzeżenie przez mikroskopy. W wapieniach oolitowych dostrzec można okruchy organiczne, występujące jako ośrodki oolitów, brak jednak przekonywujących dowodów dotyczących genezy głównej masy kalcytu tworzącego ich otoczki. Wapienie onkolitowe są utworzone z onkolitów, charakteryzujących się podobnie jak oolity budową koncentryczno-sferyczną. Powstają w wyniku obrastania ziarn wapiennych, zwłaszcza szczątków organicznych lub ziarn agregacyjnych, przez kolonie sinic, które wytrącają biochemicznie CaCOs, powodując tworzenie się powłok.

Margle

Margle są to skały przejściowe między wapiennymi a ilastymi. Mogą zawierać domieszki materiału okruchowego, pospolitymi ich składnikami są minerały autogenicznę. Częste są dolomitowe odmiany margli. Głównym składnikiem węglanowym margli i skał pokrewnych jest kalcyt, któremu towarzyszą mniejsze zwykle ilości dolomitu i syderytu. Z minerałów ilastych występują w marglach: kaolinit, illity, montmorillonity, chloryty, bądź tworzące określone rodzaje bądź zrosty pakietowe o rozmaitym wykształceniu. Częstym składnikiem autogenicznym margli jest glaukonit stowarzyszony z pirytem. W marglach i wapieniach marglistych obok montmorillonitu spotyka się klinoptilolit, który wskazuje na udział materiału piroklastycznego w sedymencie macierzystym tych skał. Częstym składnikiem margli jest materiał piaszczysty. Zwiększenie się jego ilości prowadzi do utworzenia odmian piaszczystych, a także piaskowców marglistych. Analogiczne przejścia łączą margle ze skałami ilastymi oraz wapiennymi. Na rycinie 115 przedstawiono wyniki badania składu mineralnego 25 skał marglistych reprezentujących utwory tego typu rozpowszechnione w Polsce oraz ich nazewnictwo. Częstym składnikiem margli jest krzemionka organogeniczna dostarczana do osadu np. w postaci igieł gąbek. Gdy jej zawartość wzrasta, wówczas osady te mają charakter gez wapiennych.

Skały wapienne

Skały wapienne i wapienno-margliste są surowcami przemysłu budowlanych materiałów wiążących. Z nich wytwarza się wapno budowlane, wapno hydrauliczne i cementy. Wapienie zasobne w CaCO3, a ubogie w inne składniki, stanowią topniki używane w procesie wielkopiecowym. Znajdują zastosowanie jako surowce przemysłu sodowego. 2 czystych odmian tych skał produkuje się karbid. Skały wapienne są też surowcami niektórych innych gałęzi przemysłu chemicznego, przemysłu cukrowniczego i in. Odmiany skał wapiennych, zawierające mało Fe2O3, TiO2 i innych tlenków barwiących, stanowią surowce ceramiczne, np. stosowane są do wyrobu szkła. Drobnoziarniste kruszywo uzyskiwane z twardych odmian wapieni stanowi podstawowy składnik kamieni sztucznych (terrazzo, litozyt i in.). Miał wapienny jest używany w rolnictwie (mączka wapienna) do odkwaszania gleb. Kreda ze względu na specyficzne własności (zdolność krycia, biała barwa, porowatość, podatność do rozdrabniania) jest używana w malarstwie, do produkcji kitów i farb, jako wypełniacz wyrobów gumowych, ceraty, papieru itp. Stosuje się ją do pisania na tablicach szkolnych.

Skały strontowe

W wyniku wietrzenia minerałów skał magmowych zawarty w nich stront przechodzi do wód krążących w postaci chlorku, siarczanu, węglanu lub związków bardziej złożonych. Jego zawartość w wodach rzecznych wynosi 0,012—0,350 g/t, rzadko osiąga 2 g/t, a więc zbyt mało, aby możliwa była krystalizacja jego minerałów. Analizy wód morskich wykazują zawartość strontu wynosząca 8 g/t. Jego koncentracja w osadach wiąże się z tworzeniem się utworów węglanowych, zwłaszcza osadów zasobnych w aragonit izomorficzny ze stroncjanitem. Możliwość krystalizacji minerałów strontu, zwłaszcza celestynu, stwarza ewaporacja wody morskiej. Do jego krystalizacji dochodzi podczas osadzania się gipsu czy anhydrytu, a także podczas krystalizacji halitu. Strontowe odmiany soli kamiennej znane są np. w Polsce z Wieliczki. Stwierdzono w nich obecność kryształów celestynu o wielkości do 0,2 mm w ilości do 5,9%. Analizy skał gipsowych miocenu podkarpackiego wykazują zawartość 2,5% celestynu. Do największych jego koncentracji dochodzi w trakcie redukcji siarczanów wapnia i tworzenia się wapieni siarkonośnych.

temat skalista chlorytyzacja procesy deuteryczne i metasomatyczne dzialalnosc skalotworcza etap hydro termalny praktyczne znaczenie skal krzemionkowych a 2 temat skalista a 2 krzemienie jaspisy gezy radiolaryty spongiolity a 3 temat skalista a 3 skaly krzemionkowe skaly plutoniczne i magmowe skaly magmowe sklad mineralny skal przeobrazonych struktury i tekstury skal przeobrazonych a 4 temat skalista a 4 hornfelsy produkty przeobrazenia termicznego metasomatoza i jej rodzaje utwory skal magmowych procesy magmowe a 5 temat skalista a 5 utwory facji eklogitowej utwory facji hornfelsowych material pierwotny produkty reakcji osadowe skaly metalonosne a 6 temat skalista a 6 insrtodetrynit ewaporaty rola magmy roznorodne obszary a rola magmy skaly zelaziste a 7 temat skalista a 7 zelaziaki brunatne skaly alitowe w polsce muszlowce syderytowe glaukonit zelaziste skaly chlorytowe a 8 temat skalista a 8 wapienie struktury oolitowe margle skaly wapienne skaly strontowe a 9 temat skalista a 9 skaly barytowe skaly fluorytonosne fosforany wapnia tekstury kuliste skaly siarkowe a 10 temat skalista a 10 formy wystepowania wulkanitow erupcja gory faldowe wspolczesne wulkany tekstury skal magmowych a 11 temat skalista a 11 zadania klasyfikacji terra rossa boksyty szkielety na dnie geneza osadow a 12 temat skalista a 12 badania rzek skaly gipsowe sole sole makroskopowo geneza wlasciwosci paliw a 13 temat skalista a 13 miocem srebro uran siarka trzeciorzed a 14 temat skalista a 14 zloza jury torfowiska rodzaje torfow torfy mezozoik a 15 temat skalista a 15 wapienie siarkonosne opoki i margle kreda jeziorna zloza kredy wegle sapropelowe a 16 temat skalista a 16 gaz ziemny osady jury brunatnej warstwy kredy kreda utwory jury a 17 temat skalista a 17 jura wegle kamienne i antracyty perm gorny utwory permu karbon a 18 temat skalista a 18 zloza w dewonie produkty przemian metamorficznych powstawanie ropy odmiany ropy kreda w karpatach